Алматы қаласында балалардың құқықтарын қорғау мәселесі соңғы екі жылда мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының біріне айналды. 2025–2026 жылдарықабылданған бірқатар құжаттар балалардың қауіпсіздігінқамтамасыз етуге, психологиялық қолдау көрсетуге, зорлық-зомбылықтың алдын алуға және әрбір баланың заңдықұқықтарын қорғауға бағытталған жаңа тетіктердіқалыптастырды.
2025 жылғы 21 ақпанда Алматы қаласы әкімдігініңқаулысымен Алматы қаласы Балалардың құқықтарынқорғау орталығы құрылды. Орталық мектептер, колледждер, қорғаншылық және қамқоршылық органдары, құқық қорғауқұрылымдары мен үкіметтік емес ұйымдардың жұмысынүйлестіретін негізгі мекемеге айналды. Сонымен қатар ата-аналар мен балаларға тегін психологиялық және заңгерліккөмек көрсететін байланыс орталығы іске қосылды.
Мамандардың айтуынша, қазіргі кезеңде балалардың құқықтарын қорғау тек заңнамамен ғана шектелмейді. Ол баланың қауіпсіз ортада өмір сүруіне, сапалы білім алуына, медициналық көмекке қол жеткізуіне, цифрлық кеңістіктегі қауіпсіздігіне және психологиялық қолдауға дейінгі барлық бағыттарды қамтиды. Осыған байланысты Алматыдағы жаңа орталықтың қызметі профилактикалық жұмыстарға, құқықтық ағартуға және тәуекел тобындағы отбасылармен жұмыс істеуге ерекше көңіл бөліп отыр.
2026 жылы елімізде Мемлекет басшысының тапсырмасымен «Қазақстан балалары» ұлттық бағдарламасы қабылданды. Бағдарлама балалардың құқықтарын қорғау саласындағы барлық негізгі бағыттарды біріктіріп, 2026–2030 жылдарға арналған кешенді жоспарды бекітті. Құжатта балалардың қауіпсіздігі, денсаулығы, әлеуметтік қорғалуы, сапалы білім алуы, цифрлық қауіпсіздігі және ата-аналарды қолдау мәселелері қамтылған. Бағдарламаны іске асыру үшін 158 нақты іс-шара және ауқымды қаржыландыру қарастырылған.
Алматы қаласында осы тұжырымдама негізінде балаларды қорғауға арналған өңірлік жұмыстар басталды. Қалалық полиция департаментінің мәліметінше, балалардың қауіпсіздігін күшейту, интернеттегі қауіптердің алдын алу, мектептердің қауіпсіздігін арттыру және балаларға қолайлы орта қалыптастыру бойынша 150-ден астам іс-шара жоспарланған.
Балалардың құқықтарын қорғаудағы маңызды бағыттардың бірі – зорлық-зомбылықтың алдын алу. Соңғы жылдары мектептерде буллинг пен кибербуллингтің алдын алу бойынша түсіндіру жұмыстары күшейтіліп, психологтардың рөлі артып келеді. Сонымен бірге «Отбасында зорлық-зомбылықсыз Қазақстан» акциясы аясында ата-аналардың жауапкершілігін арттыруға арналған кездесулер, семинарлар мен дөңгелек үстелдер өткізіліп жүр.
Сарапшылардың пікірінше, балалардың құқықтарын қорғауда мемлекеттік органдардың жұмысы ғана жеткіліксіз. Бұл іске ата-аналар, педагогтер, қоғамдық ұйымдар және жалпы қоғам белсенді қатысуы қажет. Әрбір ересек адамның міндеті – баланың пікірін тыңдау, оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қандай да бір құқық бұзушылық байқалған жағдайда тиісті органдарға дер кезінде хабарлау.
Алматыда қолға алынған жаңа жобалар балалардың құқықтарын қорғаудың институционалдық негізін күшейтіп отыр. Дегенмен бұл бағыттағы жұмыстың тиімділігі қоғамның белсенділігіне, ата-аналардың жауапкершілігіне және барлық мемлекеттік құрылымдардың өзара үйлесімді іс-қимылына байланысты болмақ.
Баланың құқығын қорғау – тек мемлекеттік органның емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Себебі бүгінгі бала – ертеңҚазақстанның азаматы.