Соңғы бірнеше жылда жасанды интеллект технологиялары медиа саласына да белсенді ене бастады. Бұрын тек адамдар орындайтын көптеген міндеттерді бүгінде арнайы бағдарламалар бірнеше секунд ішінде атқара алады. Мәтін жазу, тақырып ұсыну, аударма жасау, бейне монтаждау, дауыс генерациялау, тіпті жаңалықтарды автоматты түрде дайындау сияқты процестер біртіндеп журналистің күнделікті жұмысының бір бөлігіне айналып келеді.
Бұл өзгеріс қоғамда бір маңызды сұрақ тудырып отыр: жасанды интеллект болашақта журналисті алмастыра ма?
Бұл сұраққа біржақты жауап беру қиын. Себебі жасанды интеллект журналистиканың кейбір техникалық міндеттерін жеңілдеткенімен, оның кәсіби журналисті толық алмастыруы әзірге мүмкін емес.
Қазіргі таңда көптеген редакциялар жасанды интеллект құралдарын жұмыс процесін жылдамдату үшін қолдана бастады. Мысалы, мәтінді қысқарту, мақалаға бірнеше тақырып нұсқасын ұсыну, сұхбат мәтінін автоматты түрде транскрипциялау немесе әлеуметтік желіге арналған қысқа посттар дайындау сияқты міндеттерді AI бірнеше секунд ішінде орындай алады. Бұл журналистің уақытын үнемдеп, шығармашылық және аналитикалық жұмысқа көбірек көңіл бөлуіне мүмкіндік береді.
Сонымен қатар AI визуалды контент жасауда да үлкен рөл атқарып отыр. Бүгінде жасанды интеллект арқылы сурет дайындау, бейне сценарийін құру, автоматты субтитр жасау немесе мәтінді дауысқа айналдыру мүмкіндігі бар. Бұл әсіресе жаңа медиа жағдайында жұмыс істейтін журналистер үшін маңызды.
Алайда жасанды интеллекттің мүмкіндігі қаншалықты кеңейгенімен, оның әлсіз тұстары да анық байқалады.
Ең алдымен, AI эмоцияны, контексті және қоғамдық жауапкершілікті толық түсіне алмайды. Ол ақпаратты өңдей алады, бірақ оның қоғамға қалай әсер ететінін бағалау қабілеті шектеулі. Журналистикада тек ақпарат жеткізу ғана емес, оның салдарын түсіну де маңызды. Мысалы, белгілі бір оқиға туралы материал жазғанда адам тағдыры, этикалық шекара және қоғамдық реакция ескерілуі тиіс. Мұндай шешімдерді қабылдауда кәсіби журналистің орны ерекше.
Екінші маңызды мәселе — қателік пен жалған ақпарат қаупі. Жасанды интеллект кейде сенімді көрінетін, бірақ шындыққа сәйкес келмейтін мәлімет ұсынуы мүмкін. Егер журналист мұндай ақпаратты тексермей қолданса, қоғамға жалған ақпарат тарауы ықтимал.
Сондықтан бүгінгі таңда ең тиімді жол — жасанды интеллектті журналистің орнына емес, оның көмекшісі ретінде пайдалану.
Қазіргі журналист үшін AI құралдарын меңгеру жаңа артықшылыққа айналып келеді. Мысалы:
мақала құрылымын жылдам жасау;
сұхбат мәтінін өңдеу;
бірнеше платформаға арналған контентті бейімдеу;
фактчекинг процесін жеделдету;
әлеуметтік желіге арналған мәтін мен визуал дайындау.
Бұл дағдылар журналистің жұмысын жеңілдетіп қана қоймай, оның бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Жаңа медиа дәуірінде журналистің рөлі өзгеріп келеді. Ол енді тек ақпарат жинаушы емес, сонымен қатар технологиямен жұмыс істей алатын, бірнеше платформаны қатар меңгеретін әмбебап маман болуы тиіс.
Сондықтан болашақта «AI журналисті алмастырады» деуден гөрі, «AI-ды қолдана алатын журналист басымдыққа ие болады» деген пікір шындыққа жақынырақ.
Жасанды интеллект — қауіп емес, құрал. Оны дұрыс қолдана білген журналист уақытты үнемдейді, сапаны арттырады және аудиториямен тиімді жұмыс істей алады.
Қазақстандық журналистика үшін де бұл бағыт өте маңызды. Қазірден бастап журналистерді AI құралдарымен жұмыс істеуге үйрету қажет. Себебі технологияны қабылдамаған маман емес, оны тиімді пайдаланған маман ғана жаңа медиа дәуірінде өз орнын сақтап қала алады.
Ерсұлтан Хожалепес