Индустриялық даму жағдайында атмосфералық ауаның ластануы Қазақстандағы ең өткір экологиялық проблемалардың бірі болып қала береді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша «Қазгидромет» РМК деректеріне сәйкес республиканың 11 қаласында ауаның ластануының тұрақты жоғары деңгейі тіркелді. Алматы, Өскемен, Қарағанды, Теміртау, Ақтөбе және басқа қалалар ең проблемалы болып қала береді.
Экология және табиғи ресурстар министрлігі қоршаған ортаға жүктемені азайту бойынша жүйелі жұмыс жүргізуде. Ең үздік қолжетімді технологиялар (УҮҚТ) енгізілуде, өнеркәсіптік объектілерді жаңғырту жүзеге асырылуда. Осылайша, УҮҚТ қағидаттарына көшу жөніндегі іс-шаралар 21 ірі кәсіпорында басталды, тағы 22 өтінім қаралуда. 22 энергия өндіруші объект бойынша жылу энергетикасын жаңғыртудың кешенді жоспары бекітілді.
Алайда, ластанудың едәуір үлесі шағын көздерге — автокөлікке, жеке секторға және шағын бизнес объектілеріне тиесілі. Мысалы, Алматыда шығарындылардың 60 % — ы көлікке, ал 12% — дан астамы жеке үйлер мен шағын қазандықтарға тиесілі. Осындай жағдай Өскеменде және басқа да ірі қалаларда байқалады.
Тиімді шешімдерді зерделеу және үздік халықаралық тәжірибені енгізу мақсатында Министрлік өкілдері Қытай Халық Республикасына барып, ауа сапасын басқарудың кешенді тәсілі енгізілген Бейжің қаласының тәжірибесімен танысты. ҚХР экология және қоршаған орта Министрлігінің өкілдерімен кездесулер барысында Пекинге айтарлықтай жақсартуға қол жеткізуге мүмкіндік беретін негізгі шаралар қарастырылды: көлікті электр тартымына ауыстыру, көлік және өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін нормативтерді қатаңдату, экологиялық аймақтар мен шаңды бақылау жөніндегі ұлттық стандарттарды енгізу (PM 2.5).
Министрлік ұйымдастырған кеңесте әкімдіктер мен аумақтық экология департаменттерінің қатысуымен Алматы қаласы мен Өскемен қаласы әкімдіктерінің баяндамалары тыңдалды. Атап айтқанда, Алматы қаласының әкімдігі әзірлеген атмосфералық ауаны қорғау қағидаларының жобасы ұсынылды.
Бейжіңнің оң тәжірибесін ескере отырып, министрлік әкімдіктерге ҚР Экологиялық кодексінің 206 – бабына сәйкес 2026-2028 жылдарға арналған атмосфералық ауаны қорғау жөніндегі қағидаларды әзірлеуді тапсырды, онда мыналарды көздеу қажет:
— субсидиялау және ынталандыру шараларымен жеке секторды газдандыру;
— қоғамдық тамақтандыру мекемелерінде және шағын қазандықтарда қатты отынды пайдалануға тыйым салу;
— объектілерді орталықтандырылған жылумен жабдықтауға қосуды ынталандыру;
— қоғамдық көлік пен таксидің электр тартқышы мен газға ауысуы;
— «Жұп-Тақ күн» жүйесі бойынша ҰМУ-дағы қозғалысты шектеу және экологиялық аймақтарға бөлуді жүргізу;
— өнеркәсіптік аймақтардың айналасында жасыл белдеулер құру.
Бұдан басқа, Экологиялық кодекстің 205 және 21-бабына сәйкес Министрлік әкімдіктерге атмосфералық ауаның ластануының жиынтық есептеулерін әзірлеу, қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштерін (ҚОСНК) және ШРЕШ жиынтық томдарын қалыптастыру жөніндегі жұмысты жандандыруды тапсырды. Министрлік жүргізген талдау бүгінгі күні аталған стратегиялық құжаттарды барлық әкімдіктер әзірлемегенін, осыған байланысты оларды дайындауды жеделдету, келісу және бекіту жөнінде нақты тапсырмалар берілгенін көрсетті.
Өңірлік ден қоюды күшейту, келісілген ведомствоаралық өзара іс-қимыл және табысты халықаралық тәжірибелерді тираждау атмосфералық ауаның жай-күйін жақсартуда және халықтың өмір сүру сапасын арттыруда маңызды фактор болады.
Баспасөз қызметі